
Частка І
Назвы беларускіх вёсак, як правіла, утвораныя альбо ад прозвішча іх уладальнікаў (да 19 стг. зямлёй на якой стаялі вёскі валодаў чалавек з саслоўя шляхты, не селянін), альбо ад прыродных аб'ектаў-арыенціраў, вакол якіх яны ўзніклі. Напрыклад, вёска Вікоў належала роду Выкоўскіх, а Юдзічы - Юдзіцкім. Вёска Забалацце знаходзілася за балотам, Асінаўка - бліз асінніка, а вёска Канава побач з канавай.
Назвы некаторых вёсак утвораны ад слова, якім пазначалі зніклы, а не існуючы прыродны аб'ект. Напрыклад Азярышча - гэта беларуская назва месца дзе некалі было возера. Менавіта назва месца дзе знікла возера, а не там дзе яно ёсць. Таму нашая вёска Азярышча ўзнікла не на берагу возера, а побач з месцам дзе было возера.
Часам назвы вёскак утвораны ад апісання характарыстык глебы на якой яны паўсталі: Глінск, Каменка, Свержань. Свержань - гэта цвёрды, трывалы ўчастак ля ракі, незабалочаны рачны бераг. Нашая вёска Свержань як раз і паўстала бліз зліцця двух рэк, на сухім кавалачку глебы.
Некаторыя назвы вёсак на Рагачоўшчыне ўтвораны ад назваў археалагічных аб'ектаў: дакладна назва в. Курганье, верагодна назва в. Гарадзец. Калі сам Гарадзец у мінулым не быў сярэднявечным горадам і не з'яўляецца спадкаемцам сярэднявечнага населенага пункта, то яго назва паходзіць ад гарадзішча - помніка археалогіі, узвышша на якім стаяў сярэднявечны горад і побач з якім была збудавана вёска.
Калі побач знаходзяцца дзве вёскі з адной назвай, але ў складзе адной з іх ёсць частка "Вялікая" ці "Старая", а ў другой "Малая" ці "Новая" - гэта значыць, што другая вёска была ўтворана перасяленцамі з першай. Напрыклад Новыя і Старыя Канапліцы, Вялікая і Малая Крушынаўка, Новыя Кашары і Старыя Кашары і г.д.
Часам заснавальнікі новай вёскі быццам "кралі" назву той вёскі з якой яны паходзілі і пераносілі яе на новая месца. Напрыклад, сучасны Доўск быў заснаваны пасля 18 стг, а гістарычны Доўск стаіць трошкі ўбаку ад шашы Гомель - Магілёў і зараз завецца Старым Доўскам. Таму ў гістарычным Доўску шмат хто і не быў.
Некаторыя назвы вёсак адлюстроўваюць тып паселішча да ліку якія раней належаў населены пункт. Напрыклад, Слабада - гэта пасяленне людзей часова ці стала свабодных ад шэрагу павіннасцяў на карысць краіны ці мясцовага пана.
Часам назва вёскі утворана ад прамысловага аб'екту, блізу якога ўзнікла вёска. Напрыклад Гута - гэта старая беларуская назва шклозавода. Рудня - беларуская назва прадпрыемства па выплаўленні жалеза. А цагельня - назва завода па вырабу цэглы.
Афіцыйныя назвы многіх вёсак з часам змяніліся. Большасць вёсак (і нават рэк на якія яны стаялі) змянілі свае назвы падчас знаходжання тэрыторыі Беларусі ў складзе Расійскай імперыі, СССР. Быў нават перыяд у гісторыі Беларусі, калі многія вёскі, якія ніколі не мелі ў сваёй назве на канцы літару "о" афіцыйна яе займелі. Гэта рабіла назвы беларускіх вёсак падобнымі на назвы населеных пунктаў з тэрыторыі цэнтральнай Расіі. Напрыклад раней афіцыйна пісалі не Лучын, а Лучіно.
Важнымі крыніцамі, якія дазваляюць дазнацца, як да ўплыву літаратурнай рускай мовы (не мовы статутаў Вялікага княства) гучалі назвы нашых вёсак з'яўляецца "Люстрацыі старастаў і дзяржаў Рэчыцкага павету". Таксама дадзеныя люстрацыі дазваляюць дазнацца, якія вёскі на тэрыторыі сучаснага Рагачоўскага раёну з'яўляюцца найстарэйшымі, а якія ўзніклі ўжо ў 19 - м і пач. 20 стг.
Паводле апошняй люстрацыі ўсей тэрыторыі Рэчыцкага павету ад 1765 г., за 7 гадоў да першага падзелу канфедэратыўнай дзяржавы Рэчы Паспалітай, у складзе Рагачоўскага староства знаходзілася месца (горад) Рагачоў і 27 весей (вёсак). Варта памятаць, што Рагачоўскае стараства было меншым за сучасны Рагачоўскі раён, таму, каб дазнацца пра змены назваў усіх вёсак Рагачоўшчыны, трэба заглянуць яшчэ і ў метрыкі Бабруйскага ды Чачэрскага старастваў.
Пра Рагачоўскае стараства мы рабілі асобны пост. Падрабязны пералік вёсак, якія знаходзіліся ў яго складзе вы можаце праглядзець там. Тут толькі адзначым некалькі вёсак, якія змяніліся досыць заўважна. У 1765 г. СтанькАў зваўся СтанькОў, Збароў - Зборава, Старое Сяло - Стараселле, а Мадора - Медэра.


Присоединяйтесь — мы покажем вам много интересного
Присоединяйтесь к ОК, чтобы подписаться на группу и комментировать публикации.
Нет комментариев