ШЕЖИРЕ.

Көриңлер халықтың шежиресин,
Есит шежирениң мәнисин,
Бәршениң ата-бабасын,
Айтып баян қылған екен:
Әнес, Мәлик екки киси,
Пайғамбардың саҳабасы,
Әнес – қазақтың бабасы,
Шундын "алаш" болған екен.
Мәликтиң уғлы – Разыҳақ
Яшлығында қойды ғулпақ,
Кийген екен қара қалпақ,
Шундын "қалпақ" болған екен.
Саҳра халқы көшип гезбек,
Кәнтли жерден ўатан дүзбек,
Қалпақтың уғлыдур өзбек,
Өзбек жекке болған екен.
Өзбек яшында үйленди,
Он бешинде уллы болды,
Аның атын Жийен қойды,
Жийен батыр болған екен.
Жийенге ҳақ нәзер салды,
Мал-дүньясы абад болды,
Жийен зағыйпны көп алды,
Үш зағыйпы болған екен.
Бәйбишеден Майқы туўды,
Сыпайылық жолын қуўды,
Озалдан өзи бий болды,
Хан атасы болған екен.
Майқының уғлы Жайылған,
Йәне бириси Сейилхан,
"Жайылған" аты уран болған,
Қоңырат уран қылған екен.
Жайылған билән Сейилхан,
Сейилхан – яўмыт, туркмен болған,
Майқыдан туўып айрылған,
Ол Қоңыраттың туўғаны екен.
Бир зағыйбы Сәрназ екен,
Ҳүри-пәрийдиң өзи екен,
Қытайы-Қотанның қызы екен,
Жийен шуннан алған екен.
Сәрназдан туўды Қытайбек,
Қытайы тон қылды жөргек,
Йәне бириниң аты "Шақ",
Қытай-қыпшақ болған екен.
Малы-дүнья тилла болды,
Кийген тоны ҳилла болды,
Қытайбек да молла болды,
Илми талып болған екен.
Молла намаз шүриў1 етти,
Шақ алдынан йүгирип өтти,
Намазыны пасыд етти,
Ол бузғыўшы болған екен.
Шақ яш бала ерке уғлы,
"Қып" демеклик әреб тили,
Қыпшақдур түрки мәниси,
Шуннан "Қыпшақ" болған екен.
Қытайбек ҳәм қой жыйнады,
Қойы жаҳанға сыймады,
Ала таўларды жайлады,
Ол таў уран болған екен.
Қыпшақ ҳәм жылқы жыйнады,
Желиге қулын байлады,
Қымыз сабасын сайлады,
"Тоқсаба" уран болған екен.
Бир зағыйыптан еки ул болған,
Мүйтен билән Қыят туўған,
Туўған анасы Арыўхан,
Қыятқа уран болған екен.
Жийен ортасына қонды,
Майқы оң жағына қонды,
Қытай сол жағына қонды,
Шуннан оң-сол болған екен.
Мүйтен туқымы тентек болды,
Жайылғанға саўда салды,
Жайылған бий бәрин қырды,
Екки бала қалған екен.
Оннан екки бала қалған,
Баланы асырап алған, -
Аны сақлаған Ақшолпан,
Мүйтенге уран болған екен.
Өзбек және зағыйп алды,
Қалыңы йетти сан болды,
Йетти сан ат шуннан қалды,
Оннан үш уғыл туўған екен.
Теке, Кене, бири Маңғыт,
Маңғыт деген гүлли Маңғыт,
Теке деген Теке – Яўмыт,
Кене Маңғыттың туўғаны екен.
Кенениң Маңғыт ағасы,
Кене тентекдур иниси,
Ҳәр ис етсе кесдур иси,
Ол Кенегес болған екен.
Шөллерге гезер жейраны,
Жейранға қурған араны2,
Кенегес – Маңғыт ураны –
"Жаўлы – шаўқай" болған екен.
Мүйтен, Қоңырат, Қытай, Қыпшақ,
Кенегес – Маңғыт ақ пышақ,
Бәри алты урыў қаралпақ
Көшкенде айрылған екен.
* * *
Айланурлар неше заман,
Уллы йуртлар бар мусылман,
Оның патшасы Алтын хан,
Уллы патша болған екен.
Патшада бардур алтын тах,
Қуда берди ҳәм дәўлет-бақ,
Ол патшаның перзенти йоқ,
Бир нашары болған екен.
Ҳасыл әўлад дер затыны,
Көрдим шежиреде хатыны,
Алмалы Көрикли дер атыны,
Ҳүр периден болған екен.
Патша қызына жай салды,
Жәннет киби сарай салды,
Қырқ қызны хызметкер қылды,
Патша киби болған екен.
Гүмис айна, алтын тарақ,
Жайыны көрсең зербарақ,
Қойып гәўҳарий-шамшырақ,
Шуннан яқты қылған екен.
Салған екен уллы жайды,
Жеди набат-шекер, шайды,
Қыз көрмеди күниў-айды,
Шул жайда бәнт болған екен.
Ол қыз он беш яшқа кирди,
Шул сарайда өмир сүрди,
Жайды тесип, күнди көрди,
Күнге ҳәўес болған екен.
Қыз ашылды, шәйдә болды,
Неше йыллар айда болды,
Шундын ҳәмилә пайда болды,
Күннен бәҳра алған екен.
Алқысса қыз жүкли болды,
Буў сырны анасы билди,
Алтын ханға баян қылды,
Патша ҳайран болған екен.
Алтын ханды қыял тутты,
Усталарға ҳәмир етти,
Усталар сандық дүзетти,
Алтыннан қаплаған екен.
Қыз ҳәмиле язық билән,
Кийим-кеншек, азық билән,
Малы-дүнья қызық былән,
Ол сандыққа салған екен.
Қыз бийшара турды-ятты,
Намазшам болды, таң атты,
Сандықны дәрьяға атты,
Патша ҳәмир қылған екен.